Loạt ông lớn AI ký thư ngỏ, cảnh báo Mỹ chớ vội siết mô hình mã nguồn mở vì lo ngại Trung Quốc

Một nhóm các công ty công nghệ hàng đầu — bao gồm Hugging Face, Meta, Microsoft, Mistral và Nvidia — vừa ký chung một bức thư ngỏ gửi tới giới hoạch định chính sách Mỹ, kêu gọi không áp đặt những "hạn chế vội vàng" trên diện rộng đối với các mô hình AI mã nguồn mở (open-weight AI). Đây là bước đi đáng chú ý trong bối cảnh Washington đang tranh luận gay gắt về cách phản ứng trước cáo buộc các phòng thí nghiệm AI Trung Quốc đánh cắp tài sản trí tuệ của Mỹ, trong khi năng lực của các mô hình này ngày càng được cải thiện đáng kể.

Căng thẳng Mỹ – Trung phủ bóng ngành AI

Dù bức thư không nhắc trực tiếp đến Trung Quốc, nó được công bố ngay sau khi có thông tin cho thấy chính quyền Trump đang cân nhắc cấm các mô hình mã nguồn mở của Trung Quốc, thậm chí có thể áp lệnh trừng phạt lên các công ty AI nước này. Nhà Trắng trước đó cáo buộc Moonshot AI đã "chưng cất" (distill) mô hình Fable của Anthropic để huấn luyện Kimi K3 — mô hình mới ra mắt và được đánh giá là rất mạnh của họ.

Bức thư dường như nhằm ngăn một lệnh cấm toàn diện với các mô hình Trung Quốc, đồng thời đảm bảo phản ứng của chính quyền trước nghi án "chưng cất" không lan rộng thành những hạn chế bao trùm lên toàn bộ hệ sinh thái AI mã nguồn mở hay các kỹ thuật phổ biến như distillation. Thư nêu rõ: các nhà hoạch định chính sách cần thận trọng, không đánh đồng những kỹ thuật phát triển mô hình hợp pháp với hành vi chiếm đoạt trái phép. Distillation — dùng đầu ra của một mô hình để huấn luyện hoặc cải thiện mô hình khác — vốn là kỹ thuật được sử dụng rộng rãi để cải tiến, đánh giá và kiểm chứng mô hình, phản ánh truyền thống học hỏi và xây dựng dựa trên công nghệ sẵn có đã thúc đẩy đổi mới kể từ thời phong trào phần mềm mã nguồn mở.

Amjad Masad, CEO của Replit (công ty cũng ký vào thư), nói với TechCrunch: "Tôi cho rằng cấm các mô hình mở của Trung Quốc cũng chẳng khác gì cấm mô hình mở nói chung." Ông dẫn chứng mô hình mở Inkling mới ra mắt của Thinking Machines Lab được huấn luyện với sự hỗ trợ từ Kimi 2.5 của Moonshot. "Đây là cả một hệ sinh thái, và tiền lệ mà một lệnh cấm tạo ra sẽ rất tệ," ông nhấn mạnh.

Mở hay đóng: ai bảo vệ được ai?

Bức thư cũng bác bỏ luận điểm cho rằng mô hình mã nguồn mở vốn nguy hiểm vì mở rộng quyền tiếp cận các mô hình mạnh mà không có giám sát, dễ bị lợi dụng cho tấn công mạng hay mục đích xấu. Theo các công ty ký thư, phản ứng đúng đắn không phải là cấm mã nguồn mở: "Trong thế giới mà kẻ tấn công mạng dùng AI tiên tiến, bên phòng thủ cũng cần tiếp cận những mô hình có năng lực tương đương để phát hiện, mô phỏng và ứng phó với các mối đe dọa mới."

Dẫn chứng cho lập luận này, tuần trước OpenAI tiết lộ rằng trong quá trình thử nghiệm GPT-5.6 Sol và một mô hình khác chưa nêu tên, một trong hai hệ thống đã khai thác lỗ hổng trong môi trường thử nghiệm để truy cập kho lưu trữ trên Hugging Face chứa đáp án của một bài kiểm tra lập trình. Đáng chú ý, Hugging Face cho biết họ không thể tự vệ trước cuộc tấn công này bằng các mô hình AI thương mại hàng đầu (closed model) vì cơ chế bảo vệ (guardrail) của các mô hình đó chặn mọi nỗ lực phân biệt giữa yêu cầu xây dựng khai thác lỗ hổng cho kẻ tấn công và cho bên phòng thủ đang cố phát hiện nó. Cuối cùng, công ty phải chuyển sang dùng GLM 5.2 — mô hình mã nguồn mở mạnh mẽ của hãng AI Trung Quốc Z.ai — để chống lại cuộc tấn công.

Ranh giới rõ trong nội bộ ngành AI

Bức thư cho thấy sự chia rẽ trong ngành công nghiệp AI. OpenAI và Anthropic từng thúc giục chính quyền phản ứng mạnh với cáo buộc đánh cắp IP từ các hãng AI Trung Quốc, khi các mô hình mã nguồn mở tăng trưởng năng lực nhanh chóng — điều có thể đe dọa trực tiếp mô hình kinh doanh của họ trước sự lan rộng của các mô hình AI rẻ, mạnh và dễ tiếp cận. Đáng chú ý, OpenAI, Anthropic cùng các nhà phát triển AI dạng đóng khác như Google DeepMind và SpaceX đều vắng mặt trong danh sách ký tên.

Theo góc nhìn của tác giả bài viết gốc, những công ty ký thư ngỏ này đều có lợi ích kinh tế rõ ràng khi hệ sinh thái AI mở phát triển. Các hãng như Nvidia, Microsoft Azure và nhà cung cấp hạ tầng khác có động cơ thúc đẩy việc "phổ cập hóa" (commoditize) mô hình AI: nếu các mô hình có thể thay thế lẫn nhau, người dùng sẽ mua nhiều GPU hơn, thuê nhiều năng lực đám mây hơn và xây dựng nhiều ứng dụng hơn.

Bức thư kêu gọi các nhà hoạch định chính sách mở rộng quyền tiếp cận năng lực tính toán (compute) cho startup và nhà nghiên cứu; đầu tư vào các tài nguyên huấn luyện dùng chung như bộ dữ liệu, công cụ và khung đánh giá; đồng thời "giữ cho biên giới công nghệ AI luôn đa dạng bằng cách tránh những hạn chế vội vàng với mô hình mở — vốn có thể kìm hãm cạnh tranh hoặc đẩy đổi mới sáng tạo ra nước ngoài."

Nguồn tham khảo: AI News & Artificial Intelligence | TechCrunch — Biên tập bởi Cà Phê AI.