Anthropic muốn tự mình phát triển thuốc, không chỉ bán công cụ AI cho ngành dược

Tại sự kiện “The Briefing: AI for Science” diễn ra đầu tuần này, Anthropic đã công bố Claude Science – một “bàn làm việc AI dành cho các nhà khoa học”, giúp gom các công cụ và bộ dữ liệu rời rạc vào một môi trường duy nhất, đồng thời tự động tạo biểu đồ và hình ảnh minh họa. Anthropic – công ty vốn đã thống trị mảng công cụ lập trình AI với các mô hình mạnh mẽ – định vị sản phẩm mới xoay quanh tiềm năng của AI trong việc “tăng tốc đáng kể nhịp độ khám phá khoa học và phát triển các can thiệp y tế”, đồng thời liệt kê hàng loạt khách hàng trong ngành công nghệ sinh học và dược phẩm đang sử dụng Claude.

Nhưng đáng chú ý hơn, Anthropic còn tuyên bố sẽ tự mình phát triển thuốc. Ông Eric Kauderer-Abrams, Trưởng bộ phận khoa học sự sống của công ty, cho biết Anthropic sẽ tập trung tìm kiếm phương pháp điều trị cho các căn bệnh “bị lãng quên” (neglected diseases) – tức những bệnh ít được đầu tư nghiên cứu vì lý do thương mại.

Vừa bán công cụ, vừa làm đối thủ của khách hàng?

Nhiều ông lớn công nghệ như OpenAI, Amazon, Google đều đã có nền tảng khoa học sự sống riêng để phục vụ ngành dược. Nhưng động thái của Anthropic được xem là một trong những nỗ lực công khai và trực tiếp nhất từ một công ty AI hàng đầu nhằm tự mình phát triển thuốc – đặt Anthropic vào vị thế khá kỳ lạ: vừa bán phần mềm cho các hãng dược, vừa có thể trở thành đối thủ cạnh tranh với chính họ. Anthropic gia nhập một cuộc đua vốn đã có sự góp mặt của các công ty dược “AI-first” như Insilico, Isomorphic Labs (công ty con tách ra từ Google DeepMind), cùng nhiều startup công nghệ sinh học và các tập đoàn dược phẩm lớn đang tự xây dựng hoặc mua lại công cụ AI.

Hiện Anthropic vẫn chưa công bố chi tiết cụ thể về kế hoạch này. Tại sự kiện, ông Kauderer-Abrams không nói rõ công ty sẽ làm gì nếu tìm ra ứng viên thuốc tiềm năng. Anthropic cũng không phản hồi yêu cầu bình luận của The Verge về việc bệnh nào sẽ được ưu tiên nghiên cứu đầu tiên, hay liệu công ty có hợp tác với bên thứ ba cho công đoạn thử nghiệm trong phòng thí nghiệm, thử nghiệm trên động vật, thử nghiệm lâm sàng và sản xuất hay không.

“AI drug discovery” – thuật ngữ bao trùm nhưng còn mơ hồ

Theo các chuyên gia trao đổi với The Verge, sự mập mờ trong kế hoạch của Anthropic phản ánh đúng bức tranh chung của làn sóng “AI phát triển thuốc” hiện nay. Giáo sư Namshik Han (Đại học Cambridge, đồng sáng lập startup công nghệ sinh học CardiaTec) cho rằng cụm từ này quá rộng, vì AI đang được áp dụng ở “mọi giai đoạn” của quá trình phát triển thuốc – từ tìm kiếm hợp chất mới, tối ưu hóa chúng, cho đến hỗ trợ nghiên cứu, phân tích dữ liệu, thử nghiệm lâm sàng và cả sản xuất. Giáo sư Matthew Todd (University College London) cũng đồng tình, gọi đây là một “thuật ngữ bao trùm” (catchall phrase) do phạm vi ứng dụng quá đa dạng.

Không thể phủ nhận AI đang thay đổi ngành dược: các tập đoàn lớn như AstraZeneca, Novo Nordisk, GSK đều có nhiều sáng kiến ứng dụng AI để đề xuất phân tử mới có khả năng tương tác với các thụ thể tế bào liên quan đến bệnh, giúp tăng tốc nghiên cứu và “thử nghiệm sơ bộ” ý tưởng thuốc mới.

Con đường từ AI đến bệnh nhân vẫn còn rất xa

Tuy nhiên, từ một ý tưởng do AI gợi ý đến một loại thuốc được cấp phép là một chặng đường dài. Theo giáo sư Todd, ngành dược “còn lâu” mới có thể chứng kiến một loại thuốc do AI thiết kế được cơ quan quản lý phê duyệt để sử dụng trên người, bởi quá trình phát triển thuốc vẫn luôn cần sự giám sát và can thiệp của con người. Cả ông Todd và ông Han đều lưu ý rằng việc thiếu dữ liệu thực nghiệm chất lượng cao, công khai (ví dụ cách các hợp chất hóa học phản ứng trong cơ thể) có thể làm chậm tiến độ, vì ngay cả những lĩnh vực sinh học đã được nghiên cứu kỹ vẫn còn nhiều khoảng trống hiểu biết.

Giáo sư Frank von Delft (Đại học Oxford) nhận định các mô hình AI hiện nay “còn lâu mới có thể khiến thí nghiệm trở nên không cần thiết”. Mọi ứng viên thuốc vẫn phải được kiểm chứng thực tế về hiệu quả, độc tính và khả năng bảo quản, vận chuyển an toàn – quá trình đòi hỏi nhân lực có chuyên môn cao, rất nhiều tiền bạc và thời gian, đặc biệt là ở khâu thử nghiệm lâm sàng trên người, nơi phần lớn ứng viên thuốc tiềm năng thất bại. Theo ông von Delft, nếu Anthropic thực sự muốn phát triển thuốc, công ty sẽ “phải chi rất nhiều tiền cho thí nghiệm”.

Trong năm qua, Anthropic đã tích cực tuyển dụng các nhà sinh học và xây dựng phòng thí nghiệm ướt (wet lab) của riêng mình, hiện vẫn đang đăng tuyển nhiều vị trí trong lĩnh vực khoa học sự sống. Giáo sư Han cho biết một số đồng nghiệp học thuật của ông đã được Anthropic tiếp cận, và ông tin rằng công ty đã tuyển thành công một số nhân tài từ các hãng dược lớn và viện nghiên cứu danh tiếng.

Dù chọn căn bệnh nào, giới chuyên gia cho rằng bất kỳ kết quả nào từ nỗ lực này cũng sẽ mất ít nhất phần lớn một thập kỷ mới có thể thành hiện thực, do quy trình thử nghiệm lâm sàng của một loại thuốc mới vốn luôn kéo dài. Tính đến nay, chưa có loại thuốc nào do AI thiết kế hoàn tất thử nghiệm lâm sàng và được FDA phê duyệt để đưa ra thị trường. AI có thể giúp rút ngắn một phần quá trình tìm kiếm, nhưng thuốc vẫn phải chứng minh giá trị của mình theo cách truyền thống: qua những thí nghiệm chậm rãi, tỉ mỉ trong thế giới thực.

Nguồn tham khảo: AI | The Verge — Biên tập bởi Cà Phê AI.